Waarom we vastlopen in dezelfde ruzie, en hoe we kunnen gaan zien hoe we elkaar per ongeluk raken terwijl we allebei wel ons best doen

De meeste mensen lopen niet vast omdat ze niet genoeg van elkaar houden.
Ze lopen vast omdat beide partners zichzelf én de relatie op pijnlijke momenten proberen te beschermen op de manier die voor henhet meest logisch voelt. En juist daarmee raken ze de ander soms per ongeluk.

Neem bijvoorbeeld Blake en Charlie. Blake voelt zich verdrietig omdat Charlie voor de derde keer deze maand laat thuiskomt. Blake denkt: als Charlie maar begrijpt wat hierin pijnlijk was, dan kunnen we herstellen. Maar Charlie voelt zich bekritiseerd en wordt stil. Blake voelt zich daardoor nog eenzamer en probeert door te dringen door luider te worden. Daardoor groeit bij Charlie het gevoel dat die iets fout heeft gedaan, en komt er een nog hogere muur omhoog. Hoe meer Charlie zich terugtrekt, hoe eenzamer Blake zich voelt. En hoe kritischer Blake wordt, hoe verder Charlie zich terugtrekt. Zo gaan ze rond en rond.

Als we kijken naar de ruzies die mensen hebben met de mensen van wie ze houden, kan de inhoud telkens anders zijn, maar het onderliggende patroon herhaalt zich vaak. Dat komt omdat we in onze jeugd of in eerdere relaties hebben geleerd hoe we met bepaalde emoties omgaan. En omdat ruzie met iemand die belangrijk voor ons is in ons systeem kan voelen als acuut gevaar, wordt onze oude bedrading makkelijk geactiveerd. Dan reageren we vanuit vechten, vluchten, bevriezen of pleasen.

In sommige gezinnen was boosheid sterk aanwezig, en leerden we misschien dat we stevig of scherp moesten zijn om gehoord te worden. In een ander gezin zagen we misschien dat onze moeder zichzelf steeds wegcijferde, en hebben we ergens opgeslagen dat de behoeften van anderen altijd vóór die van onszelf moeten komen. En wanneer we dan ruzie hebben met degene van wie we houden, wordt die oude codering actief. Dan is het moeilijk om niet instinctief te reageren. Tragisch genoeg kan precies onze manier van reageren de diepere angsten van onze partner raken, waarna die ook weer reageert vanuit diens oude codering. Zo eindigen we alleen en gescheiden, terwijl we juist niets liever willen dan begrepen worden en verbinding voelen. Misschien is het meest verwarrende van alles dat we vaak werkelijk allebei ons best doen om de relatie — en onszelf — te beschermen met wat we kennen. Bijna niemand denkt: ik ga voor de lol ruzie maken. We denken eerder: ik heb zó nodig dat je dit ziet.Of: ik wil het niet erger maken, dus ik trek me terug.Onder de buitenkant zitten vaak goede intenties. En het is verdrietig wanneer die ons onbedoeld juist weghouden van wat we het meest verlangen: verbinding met iemand die veel voor ons betekent.

Wanneer we beter begrijpen hoe we samen per ongeluk de negatieve cyclus in stand houden, kunnen we deze gaan vertragen — en uiteindelijk steeds vaker stoppen. Dat gebeurt meestal niet in één keer. Soms duurt het even voordat we überhaupt begrijpen wat er is gebeurd. En zelfs wanneer we het met ons hoofd snappen, kunnen onze emoties in het moment nog te sterk zijn om meteen anders te reageren. Dat is heel menselijk. Irritant, maar menselijk. Hoe meer we oefenen, hoe meer we de negatieve cyclus zijn macht ontnemen. Misschien duurt het in het begin een week voordat jullie genoeg zijn afgekoeld om terug te kijken op wat er gebeurde. De volgende keer duurt het misschien een dag. En op een dag lukt het misschien om in the moment midden in de ruzie te zeggen:“Hé, volgens mij doen we dat ding weer. Zullen we samen vertragen?” Door herhaalde ervaring en wederzijdse veiligheid kunnen jullie een nieuw pad aanleggen. Ik vergelijk dit vaak met het maken van een nieuw pad door een maïsveld of bos. Het oude patroon is een betonnen snelweg. Daar kom je makkelijk terecht, omdat je die route al zo vaak hebt genomen. Het is logisch dat het creëren van een nieuwe weg tijd nodig heeft. Maar hoe vaker jullie die nemen, hoe toegankelijker hij wordt. En deze nieuwe weg kan een weg zijn waar prachtige bloemen langs de kant van de weg groeien.

Zodra jullie de cyclus samen kunnen zien, hoeven jullie elkaar tijdens ruzies minder als vijand te beleven. De cyclus wordt dan de gezamenlijke tegenstander. Maar hoe breng je die loop in kaart? In therapie help ik jullie daarbij, en thuis kunnen jullie samen verder blijven ontdekken hoe jullie patroon werkt.

De negatieve cyclus identificeren: een oefening.

Voor jullie starten

Een goed startpunt is om één concrete, recente situatie te gebruiken die redelijk typisch is voor jullie relatie. Maak je geen zorgen of je het precies goed doet, of of deze situatie alles perfect vertegenwoordigt. Jullie kunnen hier na een meningsverschil steeds opnieuw naar terugkeren en samen onderzoeken: wat gebeurde daar eigenlijk?

Begin rustig. Je hoeft niet meteen bij de diepste laag uit te komen. Soms is “ik weet het nog niet, maar ik merk spanning” al een heel goed begin.

Vul eerst je eigen kant in. Daarna kunnen jullie samen kijken hoe de ene kant de andere kant raakt.

Als er sprake is van geweld, dreiging, dwang, ernstige verslaving of actieve onveiligheid, doe deze oefening dan niet samen thuis. Dan hoort dit thuis in een veilige therapeutische setting.

De zes lagen van de cyclus

Letter	Laag	Wat je verkent	Sentence starter
A.	Diep verlangen / hechtingsbehoefte	Wat wil je diep van binnen voelen in deze relatie? Bv. Geliefd, belangrijk, gekozen, veilig, vrij, dichtbij, begrepen, verwelkomd.	Ik verlang ernaar me ... te voelen met jou."
B.	Kwetsbare (primaire) gevoelens	Wat voel je diep van binnen wanneer dat verlangen bedreigd wordt of je het niet krijgt? Het is doorgaans moeilijker om deze kwetsbare gevoelens te voelen, omdat ze vaak onder de reactieve gevoelens zitten. Bijv. alleen, bang, klein, niet gekozen, verdrietig, machteloos, schaamte, afgewezen, onbelangrijk, leeg, verloren, niet welkom.	"Onder mijn boosheid/afstand/irritatie, voel ik..."
C.	Reactieve of beschermende (secundaire) gevoelens	Wat is het gevoel dat je doorgaans het eerst of makkelijkst voelt? Dit is vaak wat je partner het eerste ziet: bijv. boosheid, irritatie, koudheid, controle, paniek, verlamdheid, hardheid, controle, logica.	"Wat je dan doorgaans ziet bij me, is..."
D.	Gedachtes over mezelf	Wat begin je jezelf te vertellen over jezelf? Bv.: Ik word oneerlijk behandeld, ik zou niet toe moeten geven, ik ben te veel, niet belangrijk, alleen, moeilijk, machteloos, afgewezen.	"In dat moment, zijn de gedachten die over mezelf opkomen..."
E.	Gedachtes over mijn partner	Welke gedachtes komen er dan op over je partner? Bv.: Je bent aan het overreageren, je bent boos, je ziet me niet, het kan je niet schelen, je valt me aan, je trekt je altijd terug, je bent ook nooit tevreden.	"In dat moment, is het verhaal dat bij me opkomt over jou..."
F.	Beschermende acties / wat je mij ziet doen	Wat doe je dan om jezelf te beschermen? Bv.: doordrukken, uitleggen, stil worden, me terugtrekken, pleasen, controleren, bekritiseren, grapjes maken, weggaan, mezelf terug trekken, hyperrationeel worden, oplossingen vinden.	"Wat ik doe om mezelf te beschermen, waardoor jij getriggerd raakt, is..."

Hoe hier samen over te praten

Lees eerst je eigen A en B voor, voordat je gaat naar C-F. De zachtere lagen maken het makkelijker voor je partner om naar te luisteren.

Nadat één partner gedeeld heeft, vat de luisterende partner eerst samen wat ze gehoord hebben. Probeer echt in je op te nemen wat je partner gezegd heeft.

Zoek dan samen naar de zin die de cyclus omvat::

"Hoe meer ik..., hoe meer jij..., en dan voel ik..., waardoor ik dit... nog meer ga doen."

Examples:

"Hoe meer ik duw, hoe meer jij je in jezelf terug trekt, en hoe meer jij je in jezelf terug trekt, hoe meer alleen ik me voel, dus dan duw ik nog harder."

"Hoe stiller ik word, hoe meer angstig jij je voelt, en hoe meer angstig jij je voelt, hoe meer ik het gevoel heb dat ik faal, dus dan word ik nog stiller."

Zodra je de cyclus hebt geïdentificeerd, helpt het om de cyclus een naam te geven. De volgende keer dat jullie merken dat je vastzit in een negatieve cyclus, helpt het benoemen ervan om er controle over te krijgen.

Als je deze oefening thuis wilt doen, kun je hier een printbare versie downloaden: